Wcześniejsza reedukacja chodu a bezpieczeństwo pacjenta – znaczenie bieżni antygrawitacyjnej w rehabilitacji pooperacyjnej i onkologicznej

Opóźnienie mobilizacji pooperacyjnej stwarza wymierne ryzyka kliniczne: od zwiększonej ekspozycji na incydenty zakrzepowo-zatorowe i infekcje dróg oddechowych, przez postępującą atrofię mięśniową, aż po znaczące wydłużenie czasu hospitalizacji. Wyzwaniem pozostaje fakt, że pacjenci po endoprotezoplastyce, leczeniu onkologicznym czy przedłużonej hospitalizacji często nie tolerują natychmiastowego, pełnego obciążenia osiowego. Bieżnia antygrawitacyjna może pomóc ograniczyć tę barierę u odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów. Zobacz, jak może wspomagać prowadzenie reedukacji chodu w bardziej kontrolowanych warunkach oraz ułatwiać wcześniejsze rozpoczęcie rehabilitacji pooperacyjnej.

Wczesna mobilizacja pacjenta po operacji – co się dzieje, gdy reedukacja chodu rusza za późno?

Skutki przedłużonego leżenia po zabiegu mogą być poważne – począwszy od większego zagrożenia wystąpienia groźnych powikłań, aż po dekompensację funkcjonalną.

Badania pokazują, że wczesna mobilizacja pacjenta, zwłaszcza w ciągu pierwszych 24 godzin, może wiązać się z krótszą hospitalizacją i niższym odsetkiem wybranych powikłań pooperacyjnych. Wyniki jednego z nich, obejmującego 200 dorosłych po operacjach planowych, pokazały, że wiązało się to ze średnio o 1,8 dnia krótszym pobytem w szpitalu, niższymi wskaźnikami zakrzepicy żył głębokich, zapalenia płuc i odleżyn, a także z mniejszym odsetkiem ponownych przyjęć w ciągu 30 dni od wypisu¹. Podobne kierunki obserwacji opisano w przeglądzie literatury dotyczącym wczesnej mobilizacji po operacjach biodra i kończyn dolnych².

Do tego dochodzi wspomniana dekompensacja funkcjonalna – każdy tydzień unieruchomienia może oznaczać dalszą utratę siły mięśniowej, gęstości kostnej i wydolności krążeniowo-oddechowej. U osób starszych tempo tego procesu bywa jeszcze szybsze. W skrajnych przypadkach pacjent, który przed operacją chodził samodzielnie, po dwóch tygodniach leżenia może potrzebować wielu tygodni intensywnej rehabilitacji, żeby wrócić do wyjściowego poziomu sprawności. Dlatego powinno się dążyć do jak najwcześniejszej mobilizacji.

Teoria a praktyka: bariery mobilizacji pacjenta

Panuje zgoda co do tego, że mobilizacja pacjenta przy rehabilitacji pooperacyjnej powinna się zacząć jak najwcześniej. Jednak w szpitalnej rzeczywistości proces ten opóźniają często powtarzające się bariery. Rehabilitanci często wskazują na:

• ból i ograniczoną tolerancję obciążenia osiowego – np. pacjent po endoprotezoplastyce stawu kolanowego nie zawsze toleruje pełny nacisk na operowaną kończynę w pierwszych dobach;
• lęk przed upadkiem – po długim leżeniu lub przy zaburzeniach równowagi często pojawia się kinezjofobia, która sama w sobie opóźnia postępy;
• wymagania kadrowe – asekuracja manualna pacjenta z niską tolerancją wysiłku wymaga zaangażowania dwóch, czasem trzech osób, co w realiach oddziału oznacza mniejszą liczbę sesji na dyżur.

Jako rozwiązanie, które może pomóc ograniczyć te bariery u odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów, coraz częściej rozważa się terapię chodu z częściowym odciążeniem masy ciała.

Reedukacja chodu i pionizacja pacjenta powinny się rozpocząć jak najszybciej. Jednak standardowe metody pracy z pacjentem po operacji lub osłabionym, choć nadal stanowią podstawę rehabilitacji, nie zawsze bywają wystarczające. Mogą budzić u chorego niechęć, obawę, lęk przed obciążeniem i bólem. U części osób trudno zastosować je także z uwagi na niską tolerancję wysiłku lub konieczność intensywnej asekuracji. Dlatego rozwiązaniem, po które sięga się coraz częściej jako wsparcie mobilizacji, bywa bieżnia antygrawitacyjna.

Terapia chodu z częściowym odciążeniem masy ciała – jak to działa?

W terapii chodu z częściowym odciążeniem masy ciała często wykorzystuje się urządzenia, które ułatwiają rozpoczęcie mobilizacji bez konieczności pełnego obciążania kończyn dolnych.  Najczęściej mowa o bieżniach antygrawitacyjnych.

Mechanizm jest następujący: szczelna komora utrzymuje wokół dolnej części ciała pacjenta dodatnie ciśnienie powietrza (powyżej atmosferycznego). Generuje ono siłę wspierającą ciało ku górze, przez co pomaga zmniejszyć efektywne obciążenie kończyn dolnych, stawów biodrowych i kolanowych oraz kręgosłupa.

Ta technologia pomaga zapewnić:

• możliwość rozważenia rozpoczęcia terapii, zanim pacjent zacznie tolerować pełne obciążenie – u części osób terapia może rozpoczynać się od znacznego odciążenia (np. na poziomie 40–50% masy ciała), a następnie może być ono stopniowo zmniejszane, w kierunku pełnego obciążenia; parametry terapeuta dobiera indywidualnie i z dużą precyzją, w oparciu o stan pacjenta i zalecenia lekarza prowadzącego;
• zmniejszenie ryzyka utraty równowagi i zwiększenie poczucia bezpieczeństwa pacjenta – komora odciążająca pełni funkcję dodatkowej „asekuracji”, co może ograniczać lęk przed ruchem; warto przy tym pamiętać, że żadne urządzenie nie eliminuje ryzyka upadku całkowicie – dlatego zawsze konieczne są uważna kwalifikacja pacjenta i nadzór terapeuty podczas ćwiczeń;
• dostęp do obiektywnych parametrów chodu w czasie rzeczywistym – długość i symetria kroku, rozkład obciążenia kończyn, czas poszczególnych faz… precyzyjne informacje pozwalają podejmować świadome decyzje o kierunku fizjoterapii.

Ten kierunek pracy z pacjentem znajduje uzasadnienie w piśmiennictwie. Np. w przeglądzie poświęconym roli treningu antygrawitacyjnego w rehabilitacji i powrocie do sportu po urazach biegowych przytaczane jest m.in. badanie, w którym pacjenci po operacji ścięgna Achillesa korzystający z bieżni antygrawitacyjnej wracali do treningu średnio o około 2 tygodnie szybciej niż osoby rehabilitowane metodami tradycyjnymi³.

Warto też spojrzeć na wyniki dotyczące rehabilitacji po wybranych zabiegach ortopedycznych.

• W prospektywnym badaniu kohortowym z 2025 roku oceniono efekty 6-tygodniowego treningu na bieżni antygrawitacyjnej u pacjentów po rekonstrukcji więzadła krzyżowego przedniego (ACL). Autorzy wykazali, że dodanie treningu antygrawitacyjnego do standardowego protokołu wiązało się z mniejszą atrofią mięśnia czworogłowego uda i lepszą równowagą w porównaniu z samą rutynową rehabilitacją⁴.
• Z kolei w randomizowanym badaniu pilotażowym Bugbee i wsp. obejmującym 30 pacjentów po endoprotezoplastyce stawu kolanowego wskazano, że 4-tygodniowa terapia z użyciem bieżni antygrawitacyjnej była bezpieczna i wykonalna. Wyniki w skalach KOOS, TUG i NRS poprawiły się w obu grupach (klasycznej i antygrawitacyjnej), bez istotnych różnic między nimi, przy czym w grupie antygrawitacyjnej obserwowano wyraźniejsze poprawy w podskalach KOOS dotyczących sportu/rekreacji i jakości życia⁵. Należy jednak podkreślić, że są to wyniki badania pilotażowego o niewielkiej liczebności i należy je interpretować ostrożnie.

Pacjenci onkologiczni i osłabieni – terapia chodu przy ograniczonej tolerancji wysiłku

Pacjenci po leczeniu onkologicznym, osłabieni terapią lub po długiej hospitalizacji, stanowią grupę, u której terapia chodu z odciążeniem również może być rozważana. Wymaga to jednak zawsze indywidualnej kwalifikacji klinicznej. Należy też mieć świadomość, że do ograniczeń typowych po każdym zabiegu operacyjnym dochodzą:

• kacheksja nowotworowa i sarkopenia prowadzące do zaniku masy mięśniowej⁶;
• neuropatia obwodowa po chemioterapii (CIPN) pogarszająca czucie, równowagę i prędkość chodu;
• niedokrwistość obniżająca tolerancję wysiłku.

Wytyczne dotyczące aktywności fizycznej u osób po leczeniu onkologicznym wskazują, że odpowiednio dobrany trening może być bezpieczny i korzystny, ale u pacjentów z neuropatią, osłabieniem lub zaburzeniami równowagi konieczna jest szczególna ocena ryzyka upadku i dobór bezpiecznej formy aktywności⁷.

Dlatego u pacjentów onkologicznych zastosowanie treningu chodu w odciążeniu wymaga precyzyjnej oceny, z uwzględnieniem stanu ogólnego, wydolności, ryzyka upadku, niedokrwistości, neuropatii obwodowej oraz aktualnego etapu leczenia.

Wprowadzenie bieżni antygrawitacyjnej może być rozważane u części z nich, jako narzędzie wspierające utrzymanie progresji rehabilitacji przy ograniczonej tolerancji wysiłku, w bardziej kontrolowanych warunkach niż klasyczna reedukacja chodu.

Pewne sygnały płynące z literatury są obiecujące, choć dane są nadal ograniczone. W badaniu z udziałem kobiet po leczeniu raka piersi pokazano, że 14-tygodniowy program aktywności fizycznej z wykorzystaniem bieżni antygrawitacyjnej był dobrze tolerowany, akceptowany i bezpieczny dla uczestniczek. Zaobserwowano poprawy w zakresie wydolności krążeniowo-oddechowej i parametrów składu ciała. Należy jednak podkreślić, że było to badanie pilotażowe na niewielkiej grupie (6 pacjentek), więc wniosków nie można uogólniać na całą populację kobiet po leczeniu onkologicznym⁸.

WAŻNE! Bieżnia antygrawitacyjna nie zastępuje klasycznej rehabilitacji pooperacyjnej. Nie wyprze pracy z blizną, ćwiczeń oddechowych, treningu funkcjonalnego czy mobilizacji tkanek miękkich – to wciąż filary powrotu do sprawności po zabiegu. Ta nowoczesna forma pracy może stanowić wsparcie  w konkretnej fazie – gdy reedukacja chodu powinna już się zacząć, ale pacjent nie toleruje jeszcze pełnego obciążenia osiowego.

Bieżnia GoldenAII 200S w programie rehabilitacji pooperacyjnej i onkologicznej

Jednym z urządzeń, które bywają wykorzystywane w reedukacji chodu u pacjentów pooperacyjnych i onkologicznych (gdy pacjenta można zakwalifikować do przeprowadzenia tej formy rehabilitacji), jest bieżnia antygrawitacyjna GoldenAII 200S. Została zaprojektowana z myślą o pacjentach osłabionych, którzy mogą potrzebować odciążenia oraz wsparcia w zakresie stabilizacji i poczucia bezpieczeństwa w pierwszych dniach po zabiegu.

• Zakres regulacji masy ciała od 100% do 20% z dokładnością co 1% pozwala zaprojektować protokół progresji odciążenia. Dzięki temu zastosowanie bieżni antygrawitacyjnej może być rozważane we wczesnym etapie rehabilitacji, jeśli pozwalają na to stan pacjenta, zalecenia lekarza prowadzącego oraz protokół pooperacyjny.
• Trzy kamery HD i czujniki podczerwieni rejestrują parametry chodu na bieżąco, a raporty można eksportować do dokumentacji pacjenta.

Warto też zwrócić uwagę na szeroką rozpiętość parametrów urządzenia – dopuszczalna masa ciała pacjenta mieści się w przedziale 36-180 kg, a kabina jest regulowana na 15 poziomach wysokości (120-210 cm). To sprawia, że reedukacja chodu może być prowadzona u pacjentów w różnym wieku i o zróżnicowanej masie ciała.

Czytaj więcej: Sprzęt do rehabilitacji neurologicznej a adaptacja neuromięśniowa – mechanizmy działania bieżni antygrawitacyjnej w terapii chodu 

Reasumując, bieżnia antygrawitacyjna nie rozwiązuje wszystkich wyzwań rehabilitacji pooperacyjnej i onkologicznej, ale może zmieniać moment, w którym można w bardziej kontrolowanych warunkach rozpocząć reedukację chodu u odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów. Warto więc rozważyć wykorzystanie tego sprzętu np. u pacjentów po endoprotezoplastyce, u osób osłabionych po leczeniu onkologicznym lub po długiej hospitalizacji oraz w rehabilitacji geriatrycznej.

Chcesz sprawdzić, jak bieżnia antygrawitacyjna GoldenAII 200S może zostać wykorzystana w pracy z pacjentami Twojej placówki? Skontaktuj się z zespołem LIW Care – możemy przeprowadzić praktyczną prezentację kliniczną z omówieniem zastosowań w rehabilitacji pooperacyjnej, geriatrycznej i neurologicznej.

Bibliografia

1. Husnain M., Nawaz S., Javed U., Syeda G.F., Fatima K., Abbas A., Impact of Early Patient Mobilization Post-Surgery on Hospital Stay Length and Recovery Outcomes, „Journal of Health, Wellness and Community Research” 2026, 4(1), e1195. DOI: 10.61919/v7qrag69.

2. Aprisunadi, Nursalam N., Mustikasari M., Ifadah E., Hapsari E.D., Effect of Early Mobilization on Hip and Lower Extremity Postoperative: A Literature Review, „SAGE Open Nursing” 2023, 9: 23779608231167825. DOI: 10.1177/23779608231167825.

3. Vincent H.K., Madsen A., Vincent K.R., Role of Antigravity Training in Rehabilitation and Return to Sport After Running Injuries, „Arthroscopy, Sports Medicine, and Rehabilitation” 2022, 4(1), s. e141–e149. DOI: 10.1016/j.asmr.2021.09.031

4. Ma B.-X., Qi Y.-S., Zhang Z.-H., Tian Y., Anti-gravity treadmill training benefits the post-operative rehabilitation of ACL reconstruction and the effects on the muscular atrophy and balance ability: a cohort study and 1y follow-up, „Frontiers in Sports and Active Living” 2025, 7, 1654873. DOI: 10.3389/fspor.2025.1654873

5. Bugbee W.D., Pulido P.A., Goldberg T., D'Lima D.D., Use of an Anti-Gravity Treadmill for Early Postoperative Rehabilitation After Total Knee Replacement: A Pilot Study to Determine Safety and Feasibility, „American Journal of Orthopedics (Belle Mead, NJ)” 2016, 45(4), s. E167–E173. PMID: 27327921

6. Cortiula F., Hendriks L.E.L., van de Worp W.R.P.H. i wsp., Physical exercise at the crossroad between muscle wasting and the immune system: implications for lung cancer cachexia, „Journal of Cachexia, Sarcopenia and Muscle” 2022, 13(1), s. 55–67. DOI: 10.1002/jcsm.12900.

7. Campbell K.L., Winters-Stone K.M., Wiskemann J. i wsp., Exercise Guidelines for Cancer Survivors: Consensus Statement From International Multidisciplinary Roundtable, „Medicine & Science in Sports & Exercise” 2019, 51(11), s. 2375–2390. DOI: 10.1249/MSS.0000000000002116

8. Fairman C.M., Kendall K.L., Harris B.S., Crandall K.J., McMillan J., Utilization of an Anti-Gravity Treadmill in a Physical Activity Program with Female Breast Cancer Survivors: A Pilot Study, „International Journal of Exercise Science” 2016, 9(1), s. 101–109. PMID: 27293508